15 sierpnia to Święto Wojska Polskiego oraz uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, nazywana też świętem Matki Boskiej Zielnej. To dzień ustawowo wolny od pracy, który łączy pamięć o Bitwie Warszawskiej 1920 z jednym z najstarszych świąt maryjnych. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule.
Czym jest Święto Wojska Polskiego 15 sierpnia?
Święto Wojska Polskiego upamiętnia zwycięską Bitwę Warszawską 1920, nazywaną także Cudem nad Wisłą. Zostało wprowadzone ustawą Sejmu z 30 lipca 1992 r. (Dz. U. z 1992 r. Nr 60, poz. 303), a obecnie jego podstawę prawną stanowi ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Święto przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, ponieważ tego samego dnia Kościół katolicki obchodzi Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.
Data nie jest przypadkowa. W nocy z 14 na 15 sierpnia 1920 r. pierwsze oddziały 21 Dywizji Górskiej rozpoczęły forsowanie Wieprza pod Kockiem. Tak ruszyła kontrofensywa, która doprowadziła do rozbicia wojsk rosyjskiego Frontu Zachodniego pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego. W ocenie historyków to starcie zdecydowało o zachowaniu niepodległości i zatrzymaniu pochodu rewolucji bolszewickiej na zachód Europy.
W okresie II Rzeczypospolitej 15 sierpnia obchodzono Święto Żołnierza. Ustanowił je rozkaz nr 126 Ministra Spraw Wojskowych generała broni Stanisława Szeptyckiego z 4 sierpnia 1923 r. W programie obchodów znajdowały się między innymi capstrzyk orkiestr wojskowych, poranny przegląd wojsk z nabożeństwem i wieczorny apel poległych. Daty wojskowego święta zmieniały się kilkakrotnie:
| Okres | Data | Nazwa i upamiętniane wydarzenie |
| od 1923 r. | 15 sierpnia | Święto Żołnierza – walki z 1920 r., forsowanie Wieprza |
| 1947–1950 | 9 maja | Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności – zakończenie II wojny światowej w Europie |
| 1950–1992 | 12 października | Dzień Wojska Polskiego – bitwa pod Lenino |
| od 1992 r. | 15 sierpnia | Święto Wojska Polskiego – Bitwa Warszawska 1920 |
W latach 1990–1992 obchody łączono z rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 maja. Po raz pierwszy centralne uroczystości w nowej formule odbyły się 15 sierpnia 1992 r. przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie. W 2007 r. Aleje Ujazdowskie przecięła wielka defilada z udziałem około stu pojazdów i tysiąca żołnierzy, a uroczystościom przewodniczył prezydent Lech Kaczyński.
Obecnie w kościołach polowych odprawia się Msze Święte w intencji poległych, na cmentarzach rozbrzmiewa Apel Poległych, a przed Grobem Nieznanego Żołnierza odbywa się honorowa zmiana warty z udziałem najwyższych władz państwowych.
15 sierpnia łączy w Polsce dwie odrębne tradycje – państwową pamięć o Bitwie Warszawskiej 1920 i kościelne święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Jakie znaczenie religijne ma 15 sierpnia?
W Kościele rzymskokatolickim 15 sierpnia to uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jej korzenie sięgają V wieku i Palestyny. Już wtedy wierni gromadzili się w kościele Matki Bożej na polach Jozafata, a ówczesny kronikarz Pseudo-Dioskur opisywał te obchody. Z czasem święto rozprzestrzeniło się na zachód Europy i w VIII wieku należało już do najważniejszych uroczystości po Bożym Narodzeniu i Wielkanocy.
Co głosi dogmat o Wniebowzięciu NMP?
1 listopada 1950 r. papież Pius XII w konstytucji apostolskiej Munificentissimus Deus ogłosił, że po zakończeniu ziemskiego życia Najświętsza Maryja Panna została z ciałem i duszą wzięta do niebieskiej chwały. To jeden z czterech dogmatów maryjnych Kościoła katolickiego. Pozostałe dotyczą Bożego Macierzyństwa Maryi, Maryi zawsze Dziewicy oraz Niepokalanego Poczęcia Maryi.
Warto podkreślić, że dogmat nie rozstrzyga, czy Matka Boża przed Wniebowzięciem zmarła. Mówi jedynie o zakończeniu biegu jej ziemskiego życia. W 1997 r. św. Jan Paweł II w katechezie stwierdził, że Maryja zmarła, ponieważ zmarł Chrystus. Ta kwestia należy do zwyczajnego nauczania Kościoła.
Jak święto nazywają prawosławni?
W Kościele prawosławnym 15 sierpnia obchodzone jest jako Zaśnięcie Bogarodzicy. To jedno z dwunastu wielkich świąt tego Kościoła. Prawosławni wierzą, że Maryja zasnęła, a po zmartwychwstaniu została wzięta do nieba. Różnica wobec katolickiego ujęcia polega więc głównie na opisie końca ziemskiego życia Matki Jezusa.
O kresie życia Maryi opowiada także apokryf Transitus z III–IV wieku. Wskazuje on grób u stóp Góry Oliwnej w Getsemani, ale grób pozostaje pusty. W VI wieku biskup Jan ze Scytopolis pisał, że Maryja wraz z ciałem została wzięta do nieba, a św. Grzegorz z Tours stworzył utwór o jej śmierci. Istnieją dwie tradycje: jerozolimska i efeska, według której Maryja odeszła w Efezie, gdzie przebywał św. Jan Apostoł.
Święto Wniebowzięcia miało też swoją oktawę liturgiczną, ustanowioną przez papieża Leona IV w 874 r. Zniesiono ją w 1955 r. wraz z innymi oktawami; do dziś zachowały się jedynie oktawy Wielkanocy i Bożego Narodzenia.
Dlaczego 15 sierpnia to święto Matki Boskiej Zielnej?
W polskiej tradycji ludowej uroczystość Wniebowzięcia znana jest przede wszystkim jako Matki Boskiej Zielnej. Maryja czczona jest wtedy jako patronka ziół, kwiatów, owoców i zbóż, a więc ziemi w najbujniejszym rozkwicie. W innych krajach europejskich ten sam dzień nosi nazwy: Korzenna w Czechach, Kwietna w Bawarii i Nadrenii oraz Żytnia w Estonii.
Połowa sierpnia to moment, gdy najważniejsze żniwa dobiegają końca i rolnicy składają dziękczynienie za plony. W kościołach święci się wiązanki, które w zależności od regionu nazywano zielem, równianką, kępką, ograbką lub różgą ograbkową.
Co znajdowało się w tradycyjnym bukiecie?
Święcone bukiety były bardzo różnorodne. Najczęściej wkładano do nich:
- zioła o sprawdzonych właściwościach leczniczych – bylicę, macierzankę, miętę, piołun, chabry, kopytnik i krwawnik,
- kwiaty polne i ogrodowe,
- kłosy zbóż, len, makówki i konopie,
- warzywa i owoce, między innymi marchew, ziemniak, jabłko, gałązkę z wiśniami oraz leszczynę z orzechami.
Jak wykorzystywano poświęcone rośliny?
Wierzono, że bukiet po poświęceniu nabiera wyjątkowych właściwości leczniczych i ochronnych. W drodze powrotnej z kościoła zostawiano ziele w bruzdach zagonów, aby szkodniki nie zagrażały ziemniakom i kapuście. Po kilku dniach bukiet przenoszono do domu i przechowywano najczęściej za świętym obrazem.
Zioła z poświęconej wiązanki dodawano do domowych herbat i wywarów stosowanych u ludzi oraz zwierząt gospodarskich. Okadzano nimi izbę i obejście, co miało chronić przed burzą, pożarem i epidemią. Współcześnie te praktyki w dużej mierze zanikły, ale w wielu wsiach nadal święci się kolorowe bukiety z kwiatów, kłosów i ziół.
Część wiernych już wtedy urządza parafialne dożynki, choć częściej są one odrębną uroczystością obchodzoną w kolejnych tygodniach.
Gdzie odbywają się uroczystości 15 sierpnia?
Sierpniowe święto maryjne widać szczególnie mocno w sanktuariach i na szlakach pielgrzymkowych. Do najważniejszych miejsc należą Jasna Góra, Kalwaria Zebrzydowska i Święta Lipka. Piesze pielgrzymki docierają wtedy do Częstochowy z wielu stron kraju.
Jasna Góra
Częstochowa jest najważniejszym centrum polskiego pielgrzymowania maryjnego. W 2026 r. na jasnogórskie uroczystości zaplanowano przyjście 193 grup, liczących łącznie około 80 tysięcy pątników. Centralnym punktem obchodów jest Eucharystia i modlitwa przed obrazem Matki Bożej Częstochowskiej.
Pielgrzymi pokonują często kilkadziesiąt lub kilkaset kilometrów. Sierpień jest miesiącem szczególnego natężenia ruchu pielgrzymkowego.
Kalwaria Zebrzydowska
Sanktuarium pasyjne w Kalwarii Zebrzydowskiej słynie z wielkiego widowiska religijnego. Odbywa się tam inscenizacja Zaśnięcia i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W procesji niesiony jest posąg Matki Boskiej, który na zakończenie podnosi się i pokazuje wiernym. W obrzędzie uczestniczą pielgrzymki rolników w regionalnych strojach oraz orkiestry strażackie. Podobne inscenizacje odbywają się także w Kalwarii Pacławskiej i na Jamnej.
Święta Lipka
Święta Lipka na Mazurach to barokowy zespół pielgrzymkowy, którym od wieków opiekują się jezuici. Historia tego sanktuarium sięga średniowiecza, ale w okresie reformacji kult został zakazany, a miejsce zniszczone. Odbudowano je w XVII wieku. Obecnie Święta Lipka łączy kult maryjny z wyjątkową architekturą i muzyką sakralną.
Jak obchodzi się 15 sierpnia w innych krajach?
We Włoszech 15 sierpnia to Ferragosto – dzień odpoczynku, spotkań z rodziną i przyjaciółmi, związany z zakończeniem zbiorów. Jego korzenie sięgają starożytnego Rzymu. W Prato, w katedrze pw. św. Szczepana, znajduje się kaplica Del Sacro Cingolo. Przechowywany jest tam relikwiarz z przepaską, którą według tradycji Maryja przekazała św. Tomaszowi Apostołowi jako świadectwo wniebowzięcia.
Na Węgrzech Wniebowzięcie NMP obchodzone jest z wielką powagą jako święto narodowe. Według legendy pierwszy król Węgier, święty Stefan, w 1038 r. ofiarował Maryi koronę królewską. Dlatego Matka Boża nazywana jest tam Wielką Panią Węgrów. W nadmorskich miejscowościach Portugalii święci się wtedy łodzie rybackie, a w alpejskiej części Francji proboszczowie udzielają błogosławieństwa gospodarzom i ich zwierzętom.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co upamiętnia Święto Wojska Polskiego obchodzone 15 sierpnia?
Obchód przypomina zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej 1920, znanej jako Cud nad Wisłą. Data wiąże się z rozpoczęciem kontrofensywy i forsowaniem Wieprza przez 21 Dywizję Górską.
Dlaczego 15 sierpnia jest dniem wolnym od pracy w Polsce?
To święto państwowe i jednocześnie kościelne — Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, które jest uroczystością liturgiczną. Z tego powodu dzień ten ma status ustawowo wolny od pracy.
Jakie religijne znaczenie ma dogmat o Wniebowzięciu NMP?
Dogmat stwierdza, że Maryja po zakończeniu życia ziemskiego została wzięta z ciałem i duszą do nieba. Został ogłoszony przez Piusa XII w 1950 roku i jest jednym z czterech maryjnych dogmatów.
Czym różni się prawosławne Zaśnięcie Bogarodzicy od katolickiego Wniebowzięcia?
Prawosławie używa pojęcia Zaśnięcie i kładzie nacisk na sen i zmartwychwstanie Maryi przed wzięciem do nieba. Różnica polega głównie na sposobie opisu zakończenia jej życia ziemskiego.
Dlaczego w Polsce 15 sierpnia nazywa się Matką Boską Zielną?
W tradycji ludowej dzień ten łączy się z kultem ziół, kwiatów i plonów, które poświęca się w kościele. To czas dziękczynienia za zbiory i święcenia kolorowych bukietów z ziół i kłosów.
Co zwykle zawierały tradycyjne święcone bukiety?
Do wiązanek wkładano zioła lecznicze, kwiaty polne i ogrodowe oraz kłosy zbóż, warzywa i owoce. Skład zależał od regionu i lokalnych zwyczajów.
Gdzie odbywają się największe pielgrzymki 15 sierpnia w Polsce?
Najważniejsze obchody mają miejsce m.in. na Jasnej Górze, w Kalwarii Zebrzydowskiej i w Świętej Lipce. Pątnicy masowo przybywają pieszo, a centralnym punktem jest Eucharystia i modlitwa przy obrazach i relikwiach.
Jak obchodzony jest 15 sierpnia w niektórych krajach europejskich?
We Włoszech to Ferragosto — czas odpoczynku i rodzinnych spotkań, na Węgrzech święto ma wymiar narodowy z legendą o królewskiej koronie. W Portugalii i Francji praktykowane są błogosławieństwa łodzi, gospodarstw i zwierząt.
